Buyruq № 01/11-14/29

O‘zbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash to‘g‘risida

Qabul qilindi: 25.10.2023·Kuchga kirdi: 01.01.2024·Organ: Агентство по управлению государственными активами·Holat: Amalda

Manba: lex.uz

Yuklanmoqda...

Mundarija 243

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING YAGONA MILLIY BAHOLASH STANDARTI

I boʻlim. Yagona milliy baholash standartining umumiy qoidalari va tuzilmasi

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. YAMBS prinsiplari

II boʻlim. Baholash faoliyatining tushunchalari, taʼriflari va prinsiplari (1-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Asosiy tushunchalar va taʼriflar

3-bob. Baholash prinsiplari

III boʻlim. Baholashga oid vazifa (2-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Baholashga oid vazifaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish

IV boʻlim. Baholash jarayonida oʻtkaziladigan oʻrganishlar va tahlillar (3-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Maʼlumotlarni toʻplash va tahlil qilish

3-bob. Baholash obyektini identifikatsiya qilish

4-bob. Baholash materiallarini saqlash va ulardan foydalanish

5-bob. YAMBSdan cheklanish shartlari

V boʻlim. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot va uni tuzish tartibi (4-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot mazmuniga oid talablar

3-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilishiga oid talablar

VI boʻlim. Qiymat turlari (5-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Qiymat turlari

3-bob. Bozor qiymatiga oid qiymat turlari

1-§. Bozor qiymati

2-§. Bozor ijara haqi

3-§. Garov obyektining qiymati

4-bob. Bozor qiymatidan farqlanuvchi qiymat turlari

1-§. Adolatli qiymat

2-§. Investitsiya qiymati

3-§. Sinergetik qiymat

4-§. Tugatish qiymati

5-§. Yoʻq qilish qiymati

6-§. Qoldiq balans qiymati

7-§. Almashtirishning qoldiq qiymati

8-§. Takror ishlab chiqarish qoldiq qiymati

9-§. Maxsus qiymat

10-§. Sugʻurtaga oid qiymat

11-§. Soliqqa oid qiymat

5-bob. Baholash uchun zarur shart-sharoitlar (taxminiy foydalanish)

6-bob. Alohida iqtisodiy subyektlar uchun oʻziga xos omillar

7-bob. Farazlar va maxsus farazlar

VII boʻlim. Baholash yondashuvlari va usullari (6-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Baholash yondashuvlarini qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

2-§. Daromad yondashuvi

3-§. Xarajat yondashuvi

3-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

VIII boʻlim. Baholovchi tashkilotlar baholovchilarining ish sifatini nazorat qilish boʻyicha ichki qoidalarga qoʻyiladigan umumiy talablar (7-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Ichki qoidalarga qoʻyiladigan talablar

3-bob. Ichki qoidalar va ularning mazmuni

4-bob. Ichki qoidalar talablarining bajarilishi yuzasidan ichki nazoratni tashkil etish

IX boʻlim. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligi ekspertizasi (8-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Ekspertiza oʻtkazish uchun asos

3-bob. Ekspertiza buyurtmachisining huquq va majburiyatlari

4-bob. Bajaruvchining huquq va majburiyatlari

5-bob. Ekspertiza oʻtkazishga qoʻyiladigan talablar

6-bob. Ekspert xulosasini rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablar

X boʻlim. Biznesni va biznesda ishtirok etish huquqi qiymatini baholash (9-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Biznes qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari

1-§. Qiyosiy yondashuv

2-§. Daromad yondashuvi

3-§. Xarajat yondashuvi

3-bob. Biznes qiymatini baholashning xususiyatlari

XI boʻlim. Koʻchmas mulk qiymatini baholash (10-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

1-§. Koʻchmas mulk qiymatini baholashning asosiy qoidalari

2-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

2-bob. Koʻchmas mulkdan eng samarali foydalanish

3-bob. Koʻchmas mulk qiymatini baholashda baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

2-§. Daromad yondashuvi

3-§. Xarajat yondashuvi

4-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

5-bob. Ayrim turdagi koʻchmas mulklar qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari

6-bob. Development jarayonida boʻlgan koʻchmas mulk qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari

1-§. Asosiy qoidalar

2-§. Development jarayonidagi koʻchmas mulk qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari

3-§. Qiyosiy yondashuv

4-§. Daromad yondashuvi

5-§. Xarajat yondashuvi

6-§. Qoldiq usuli

XII boʻlim. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash (11-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

1-§. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashning asosiy qoidalari

2-§. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini identifikatsiya qilish

3-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

2-bob. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashda baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash

1-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash

2-§. Qiyosiy yondashuv

3-§. Daromad yondashuvi

4-§. Xarajat yondashuvi

5-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

3-bob. Nomoddiy aktivlar qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari

1-§. Nomoddiy aktivlar uchun diskontlash stavkalari (samara stavkalari)

2-§. Nomoddiy aktivning foydali xizmat qilish muddati

4-bob. Nomoliyaviy majburiyatlar shaklidagi nomoddiy aktivlarning qiymatini baholash

1-§. Umumiy qoidalar

2-§. Nomoliyaviy majburiyatlar qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari

3-§. Qiyosiy yondashuv

4-§. Daromad yondashuvi

5-§. Nomoliyaviy majburiyatlar qiymatini baholashda diskontlash stavkasini aniqlash qoidalari

6-§. Nomoliyaviy majburiyatlar qiymatini baholashda pul oqimlarini va tavakkalchilik uchun ustamalarni (marjani) aniqlash qoidalari 497. 6-son MBSning 160 — 166-bandlarid a belgilangan qoidalar nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda va nomoliyaviy majburiyatlar bilan bogʻliq baholashlarga tatbiq qilinmasligi mumkin. Nomoliyaviy majburiyatlarni baholashda baholovchilar ushbu boʻlimda keltirilgan qoidalarni qoʻllashi kerak.

7-§. Oʻtkazishga qoʻyiladigan cheklovlar

8-§. Soliqlar

9-§. Xarajat yondashuvi

XIII boʻlim. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash (12-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Axborotlarni toʻplash va tahlil qilish

3-bob. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari

4-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

XIV boʻlim. Mashina va uskunalar qiymatini baholash (13-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Baholashga oid vazifa, axborotni toʻplash va tahlil qilish hamda farazlar

3-bob. Mashina va uskunalar qiymatini baholashda qoʻllaniladigan baholash yondashuvlari va usullari

4-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

5-bob. Mashina va uskunalar qiymatini baholashning oʻziga xos xususiyatlari

XV boʻlim. Xususiylashtirish maqsadida davlat uy-joy fondi qiymatini baholash (14-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Buxgalteriya hisobi standartlari va moliyaviy hisobotlar bilan bogʻliqlik

3-bob. Baholash obyektini baholash

1-§. Baholashga oid vazifani belgilash

2-§. Baholash obyektini identifikatsiya qilish

3-§. Axborot toʻplash va tahlil qilish

4-§. Yakuniy qiymatni hisoblash

5-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish

4-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar

1-bob. Umumiy qoidalar

1-§. Transport vositalarini baholashning qoidalari 605 1. “Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 15-son MBS deb yuritiladi) transport vositalari qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablarni, shuningdek ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.

2-§. Baholashga oid vazifani belgilash 605 7. Baholashga oid vazifa 2-sonli MBS talablariga muvofiq tuziladi.

3-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilish 605 8. Baholovchi baholash obyekti haqidagi axborotni va bozor axborotini toʻplash hamda tahlil qilishni baholash yondashuvlari va usullarini tanlash va qoʻllash uchun yetarli boʻlgan hajmda amalga oshiradi.

4-§. Baholash obyektini identifikatsiya qilish 605 14. Baholash obyektini identifikatsiya qilish (baholash obyekti holati tavsiflarini aniqlash) baholash obyektini tashqi koʻzdan kechirish oʻtkazish (bundan buyon matnda koʻzdan kechirish deb yuritiladi) hamda roʻyxatga olish hujjatlarini (avtomototransport roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani, boshqa tasdiqlovchi rasmiy hujjatlarni) oʻrganish va transport vositadagi mavjud identifikatsion raqamlar bilan solishtirish orqali amalga oshiriladi.

2-bob. Transport vositalari qiymatini baholashda baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash

1-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash 605 16. Baholash obyektini baholashda baholovchi qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvlaridan birini qoʻllaydi.

2-§. Qiyosiy yondashuv 605 18. Qiyosiy yondashuv analog-obyektlarning bozor qiymatlari toʻgʻrisidagi axborotga va ularning qiymatini qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishga asoslangan hisoblash usullari yigʻindisidan iborat. Analog-obyektlarning bozor qiymatlari deganda bitimlar va takliflar narxlari tushuniladi.

3-§. Daromad yondashuvi 605 25. Daromad yondashuvi tijoratda foydalaniladigan baholash obyektidan olinadigan kelgusidagi daromadlar yigʻindisi sifatida uning joriy qiymatini aniqlashga asoslanadi.

4-§. Xarajat yondashuvi 605 32. Xarajat yondashuvi transport vositasi qiymatini uni tiklash, ishlab chiqarish yoki almashtirish uchun zarur xarajatlar qiymatidan jami eskirishni chegirib tashlash orqali aniqlashga asoslanadi.

3-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish 605 38. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish 6-son MBS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

4-bob. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholash hamda transport vositalariga yetkazilgan zararni aniqlash xususiyatlari

1-§. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholashning umumiy qoidalari 605 41. Transport vositalari shikastlanishining asosiy sabablari yoʻl-transport hodisalari, ishlab chiqarishdagi yirik avariyalar, tabiiy ofatlar, zilzilalar, sel, qulashlar, toshlar oʻpirilishi, koʻchkilar, toshqinlar, suv bosishi, shuningdek transport vositasining shikastlanishiga olib kelgan qasddan yoki qasddan boʻlmagan (ehtiyotsizlik oqibatidagi) harakatlar boʻlishi mumkin.

2-§. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholash 605 48. Transport vositasining shikastlanishidan koʻrilgan zarar miqdorini hisoblashda tiklovchi taʼmirlash usulidan foydalangan holda xarajat yondashuvi qoʻllaniladi.

3-§. Shikastlangan transport vositalarining tovar qiymati yoʻqotilishini baholash 605 58. Tovar qiymatining yoʻqotilishi qiymati transport vositalarini taʼmirlashdan oldin yoki keyin aniqlanishi mumkin.

1-bob. Umumiy qoidalar 605 60. “Madaniy boyliklar qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 16-son MBS deb yuritiladi) madaniy boyliklar qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablarni, shuningdek ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.

2-bob. Asosiy tushunchalar va taʼriflar 605 62. Mazkur MBS maqsadlarida quyidagi tushuncha va taʼriflar qoʻllaniladi:

3-bob. Baholashga oid vazifa, axborotni toʻplash va tahlil qilish hamda farazlar 605 65. Baholashga oid vazifa va baholash uchun zarur boʻlgan axborotni toʻplash 2-son MBS “Baholashga oid vazifa” va 3-son MBS “Baholash jarayonida oʻtkaziladigan oʻrganishlar va tahlillar” talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

4-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash 605 77. Madaniy boyliklarni baholash yondashuvlari 6-son MBS “Baholash yondashuvlari va usullari” qoidalarini hisobga olgan holda qoʻllaniladi.

1-§.

2-§.

3-§.

4-§.

5-bob. Madaniy boyliklarni baholash boʻyicha maxsus qoidalar 605 97. Madaniy boyliklarni boshqa usullar yordamida ham baholash mumkin.

XVI boʻlim. Yakuniy qoidalar

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va solishtirma oʻlchovlarni aniqlash

3-bob. Yakuniy qoidalar

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Axborot va moliyaviy hisobotlarni toʻplash va tahlil qilish

3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

R = M * K

2-§. Daromad yondashuvi

3-§. Xarajat yondashuvi

SDA

4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Baholashga oid vazifani belgilash

3-bob. Axborotni yigʻish va tahlil qilish

4-bob. Koʻchmas mulkdan eng samarali foydalanish tahlili

5-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

2-§. Daromad yondashuvi

3-§. Xarajat yondashuvi

4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Nomoddiy aktivlar va intellektual mulk obyektlarini identifikatsiya qilish

3-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

4-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

2-§. Daromad yondashuvi

WACC = EWc — DWz * (1 — NP)

3-§. Xarajat yondashuvi

4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

5-bob. Alohida obyektlarni baholashning xususiyatlari

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash hamda qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

3-§. Xarajat yondashuvi

* (100% — UTS)

4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

2-bob. Baholash obyektini identifikatsiya qilish

3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuvi

1, K 2, K 3 … K

2-§. Daromad yondashuvi

3-§. Xarajat yondashuvi

5-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

3-bob. Baholash usulini qoʻllash

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

1, K 2, K 3 … K

2-§. Daromad yondashuvi

CHOD

3-§. Xarajat yondashuvi

4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

4-bob. Shikastlangan transport vositalarining qiymatini baholashning xususiyatlari

1-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilishning xususiyatlari

2-§.Transport vositalarining shikastlanishi va keyingi taʼmirlash ishlari natijasida tovar qiymatini yoʻqotish miqdorini aniqlash

KTS

UTS

3-§. Foydalanishga yaroqli qoldiqlar qiymatini hisoblash

4-§. Tadqiqot uchun taklif qilingan transport vositasining analogini tanlash usuli

METODIKASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2-bob. MBOni identifikatsiya qilish

3-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

4-bob. Baholash yondashuvlari va uslublarini tanlash, asoslash va qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

SBR

BRS

2-§.

3-§.

4-§.

5-bob. Ayrim MBOlarni baholashning oʻziga xos xususiyatlari